Rusya Devlet Başkanı Putin, Türkmenistan’ın Türkmenbaşı kentinde düzenlenen Hazar Çevre Zirvesi’nde yaptığı konuşmada, Hazar Denizi’nin su seviyesindeki düşüşün çevresel ve ekonomik etkilerine dikkati çekti.
Zirvenin düzenlenmesi girişiminin zamanında ve yararlı olduğunu belirten Putin, Hazar Denizi’nin doğal, ekonomik, ulaştırma ve kültürel-tarihî açıdan tüm kıyıdaş ülkeler için büyük önem taşıdığını ifade etti. Rusya’nın Hazar Denizi ekosisteminin korunması için ortaklarıyla yürüttüğü çalışmalara öncelik verdiğini kaydeden Putin, hükümetlerin, iş dünyasının, sivil toplum kuruluşlarının ve uzmanların bu çalışmalara katıldığını aktardı.
Hazar Denizi’nin sığlaşmasının en acil sorunlardan biri olduğunu belirten Putin, Rusya’nın değerlendirmelerine göre denizin Rusya kıyılarındaki çekilmenin son 20 yılda 20 bin kilometrekarelik alana ulaştığını bildirdi. Putin, Rusya’nın deniz ulaşımını sürdürebilmek için her yıl önemli miktarda bütçe kaynağını dip tarama çalışmalarına ayırmak zorunda kaldığını belirtti.
Deniz seviyesindeki yıllık ortalama düşüşün 9 santimetre olduğunu ifade eden Putin, mevcut eğilimin devam etmesinin biyolojik kaynakların azalması, balıkçılığın zarar görmesi ve kıyı bölgelerinde toprak erozyonu gibi sonuçlar doğurabileceğini söyledi.
Putin, su seviyesindeki düşüşün Hazar çevresindeki sosyoekonomik koşulları da olumsuz etkilediğini, Trans-Hazar lojistik koridorlarının yatırım çekiciliğini azalttığını ve istihdam ile yaşam kalitesi açısından risk oluşturduğunu kaydetti.
Rus ve yabancı uzmanların araştırmalarının, Hazar Denizi’nin sığlaşmasındaki temel etkenin iklim değişikliği olduğuna işaret ettiğini belirten Putin, artan yıllık ortalama sıcaklıkların buharlaşmayı, yağış miktarını ve denize dökülen nehirlerin su akışını etkilediğini ifade etti.
Rüzgar düzenindeki değişimin de süreci ağırlaştırdığını kaydeden Putin, daha önce Atlantik Okyanusu’ndan gelen hava kütlelerinin yerini Orta Asya’dan gelen sıcak ve kuru hava akımlarının aldığını, bunun da suyun buharlaşmasını artırdığını belirtti.
Putin, Hazar Denizi ekosisteminin korunması için mevcut uluslararası mekanizmaların daha etkin kullanılmasını önerdi. Bu kapsamda, 2003 yılında kabul edilen Hazar Denizi Deniz Çevresinin Korunması Çerçeve Sözleşmesi’nin, diğer adıyla Tahran Sözleşmesi’nin önemine değindi.
İran’ın başkenti Tahran’da iki hafta önce düzenlenen taraflar konferansında, Hazar Denizi’ndeki seviye değişimlerine ilişkin 2036’ya kadar uygulanacak eylem planının kısa sürede sonuçlandırılması konusunda anlaşmaya varıldığını belirten Putin, Hazar Denizi’nin izlenmesine yönelik özel bir protokol hazırlanmasını da desteklediklerini bildirdi.
Putin, Hazar çevresindeki ülkeler arasında çevresel risklere ilişkin bilgi paylaşımının sistematik hale getirilmesinin ve bu risklere karşı ortak müdahale mekanizması oluşturulmasının önemini vurguladı.
Rusya’nın Hazar Denizi’nin su seviyesindeki değişimleri incelemek ve olumsuz sonuçlarını azaltmak amacıyla 2030’a kadar uygulanacak kapsamlı bir program hazırladığını açıklayan Putin, araştırma sonuçlarının komşu ülkelerle paylaşılacağını ifade etti.
Putin ayrıca, yapay zeka algoritmalarıyla buharlaşma, yağış ve nehir akışına ilişkin verileri analiz edecek bir “Hazar Denizi dijital ikizi” oluşturulmasını önerdi. Sanal model aracılığıyla deniz seviyesindeki değişimlere ilişkin senaryoların hesaplanabileceğini belirten Putin, sistemin seyrüsefer rotalarının güncellenmesi ve deniz ulaşımının güvenliğinin artırılması amacıyla da kullanılabileceğini kaydetti.
Rusya’nın su kaynaklarının verimli kullanılması konusunda diğer Hazar ülkeleriyle iş birliğini sürdürmeye hazır olduğunu belirten Putin, su kayıplarının azaltılması, sulama sistemlerinin modernizasyonu ve su yönetiminin dijitalleştirilmesi gibi alanlarda ortak çalışma çağrısında bulundu.
Putin, Hazar Denizi’nin incelenmesine yönelik uluslararası bir eğitim programının Rusya’daki Sirius Ulusal Bilim ve Teknoloji Üniversitesinde başlatılacağını da duyurdu. Program kapsamında genç uzmanların ekoloji, ekonomi ve inovasyon alanlarındaki sorunları araştırmasının hedeflendiğini belirten Putin, Hazar ülkelerinden gençleri programa katılmaya davet etti.
Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhamedov’un ev sahipliğinde düzenlenen zirveye Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev de katıldı. Zirve kapsamında Putin, Azerbaycan ve İran cumhurbaşkanlarıyla ayrıca bir araya geldi.
Hibya Haber Ajansı
